Najnowsze dane pokazują, że globalne ocieplenie nie tylko trwa, ale przyspiesza w tempie szybszym niż wcześniej przewidywano. W ciągu ostatnich trzech lat temperatury gwałtownie wzrosły, wywołując gorącą debatę wśród klimatologów. Chociaż panuje zgoda co do tego, że ocieplenie przyspiesza, nadal nie ma zgody co do zakresu i przyczyn. To rozbieżność ma poważne konsekwencje na przyszłość, potencjalnie skracając szansę na skuteczne działania klimatyczne.
Nieoczekiwany gwałtowny wzrost ocieplenia
Do 2010 roku Ziemia ocieplała się w stosunkowo stałym tempie około 0,18°C na dekadę. Jednak rok 2023 pobił rekordy znacznie – o 0,17°C więcej niż w jakimkolwiek poprzednim roku. Gwałtowny wzrost przejawił się w postaci ekstremalnych zjawisk pogodowych na całym świecie, w tym katastrofalnych powodzi w Libii, silnych cyklonów w Mozambiku i Meksyku oraz niszczycielskich pożarów w Kanadzie, Chile, Grecji i na Hawajach.
Kluczowym pytaniem jest, czy to przyspieszenie jest tymczasowe, czy trwałe. Niektórzy badacze, np. James Hansen z Uniwersytetu Columbia, twierdzą, że tempo wzrostu osiągnęło około 0,32°C na dekadę od 2010 r. Ich analiza wskazuje na „traktat z diabłem”, jaki ludzkość zawarła: dziesięciolecia zanieczyszczenia powietrza aerozolami z paliw kopalnych zamaskowały prawdziwy zakres emisji dwutlenku węgla. Teraz, gdy zanieczyszczenie aerozolami maleje (w wyniku działań podjętych w Chinach i przemyśle żeglugowym), to utajone ocieplenie wychodzi na powierzchnię, jeszcze bardziej podnosząc temperatury.
Rola redukcji aerozoli
Przez lata aerozole siarki odbijały światło słoneczne z powrotem w przestrzeń kosmiczną, spowalniając ocieplenie. W miarę jak kraje redukują te zanieczyszczenia w celu poprawy jakości powietrza, efekt cieplarniany wzrasta. Prowadzona w Chinach „wojna z zanieczyszczeniami” prowadzona od 2008 r. wraz z bardziej rygorystycznymi normami emisji dla statków doprowadziła do 40% spadku globalnej emisji dwutlenku siarki od połowy pierwszej dekady XXI wieku. Oznacza to, że do Ziemi dociera więcej promieniowania słonecznego.
Efekt jest już widoczny: w 2024 r. temperatury po raz pierwszy przekroczyły 1,5°C w stosunku do poziomu przedindustrialnego, co jest na dobrej drodze do przekroczenia najbardziej ambitnego celu Porozumienia paryskiego. Fale upałów w Europie oraz cyklony w Azji Południowo-Wschodniej i na Jamajce w 2025 r. uwydatniły tendencję wzrostową.
Naturalna zmienność i niepewność
Choć redukcja emisji aerozoli ma kluczowe znaczenie, naturalne wahania komplikują sytuację. Do niedawnego ocieplenia przyczyniły się silny cykl słoneczny, erupcja masywnego podmorskiego wulkanu w Tonga (który uwolnił parę wodną do stratosfery) i silne El Niño w latach 2023–2024. Oddzielenie tych sił przyrody od trendu przyspieszającego jest trudne.
Analizy statystyczne, takie jak ta przeprowadzona przez Stefana Rahmstorffa i Granta Fostera, pokazują obecnie, że od 2014 r. ocieplenie następowało w tempie około 0,36°C na dekadę. Jednak inni naukowcy, w tym Michael Mann, twierdzą, że szacunki te przeceniają wpływ aerozoli i nie doceniają naturalnej zmienności. Debata ta uwydatnia nieodłączną niepewność modelowania klimatu.
Informacje zwrotne i tajemnica chmur
Rosną obawy związane z możliwością wystąpienia nieoczekiwanego sprzężenia zwrotnego klimatycznego. Szczególnie niepewnym czynnikiem jest zachowanie chmur. Ostatnie badania sugerują, że redukcja niskich chmur może przyczynić się do ocieplenia, prawdopodobnie poprzez rozpuszczanie formacji chmur w wyniku zmniejszonej emisji aerozoli. Jeśli tendencja ta się utrzyma, może jeszcze bardziej przyspieszyć ocieplenie, co sugeruje większą wrażliwość klimatyczną, niż przewidują obecne modele.
Najgorszy scenariusz zakłada niekontrolowane sprzężenie zwrotne, którego nie są w stanie uchwycić modele klimatyczne, co prowadzi do ocieplenia znacznie przekraczającego obecne prognozy.
Główny wniosek
Obecna trajektoria wskazuje na ocieplenie o 2,7°C do końca stulecia, jeśli obecna polityka będzie kontynuowana. Jeśli jednak przyspieszenie będzie się utrzymywać, możemy napotkać temperatury bliskie 3,7°C, co sprawi, że niektóre regiony nie będą nadawały się do zamieszkania. Najważniejszy wniosek jest taki, że globalne ocieplenie nie tylko postępuje, ale wręcz przyspiesza, co wymaga bardziej agresywnych działań w celu ograniczenia emisji i zapobiegania katastrofalnym skutkom. Opóźnianie działań tylko pogorszy problem, pozostawiając mniej czasu na przystosowanie się do szybko zmieniającego się klimatu.
