Niedawna analiza DNA daje wyraźniejszy obraz ostatnich tysiącleci neandertalczyków, potwierdzając długi okres spadku populacji, zawężenia genetycznego i ostatecznego wyginięcia około 40 000 lat temu. Badanie prowadzone pod kierunkiem Cosimo Post z Uniwersytetu w Tybindze rekonstruuje historię trudności spowodowanych zmianami klimatycznymi i ograniczoną różnorodnością genetyczną.
Efekt wąskiego gardła
Przez setki tysięcy lat neandertalczycy kwitli w Europie i Azji. Jednak dowody genetyczne wskazują obecnie, że po 60 000 lat temu ich populacja przeszła dramatyczną zmianę. Późni neandertalczycy mieli niezwykle podobne DNA, co stanowi ostry kontrast z różnorodnością genetyczną obserwowaną we wcześniejszych pokoleniach. Naukowcy zsekwencjonowali mitochondrialny DNA z dziesięciu szczątków neandertalczyka znalezionych w Belgii, Francji, Niemczech i Serbii, porównując go z 49 wcześniej analizowanymi genomami. Wyniki potwierdzają znaczną rotację populacji: prawie wszyscy późni neandertalczycy wywodzili się z jednej linii, która powstała około 65 000 lat temu, a starsze linie zniknęły całkowicie.
Ta ekstremalna jednorodność genetyczna wskazuje na dramatyczny spadek liczebności. Małe, izolowane grupy o ograniczonej różnorodności są szczególnie narażone na wyginięcie, ponieważ szkodliwe mutacje mogą gromadzić się w sposób niekontrolowany. Zdarzenia losowe – takie jak epidemie chorób lub lokalne katastrofy – mogą również łatwiej zniszczyć całe linie.
Kompresja klimatyczna i geograficzna
Spadek liczebności wydaje się być powiązany ze zmianami klimatycznymi. Około 75 000 lat temu główne zlodowacenie zmusiło neandertalczyków do zajęcia ograniczonego obszaru geograficznego: południowo-zachodniej Europy, zwłaszcza współczesnej Francji. Dowody archeologiczne potwierdzają tę kompresję, przy dużej koncentracji stanowisk neandertalczyków w regionie w tym okresie. Kiedy 60 000 lat temu klimat ponownie się ocieplił, rozszerzyły swój zasięg, ale liczebność nigdy nie wzrosła znacząco.
Nowa linia, która zdominowała późniejsze populacje neandertalczyków, powstała w południowo-zachodniej Francji i rozprzestrzeniła się na wschód, docierając nawet do Kaukazu. Jednak pomimo tej ekspansji różnorodność genetyczna pozostała niska, co wskazuje na ciągłą walkę o przetrwanie.
Anomalia Thorina
Wyjątkiem od tej tendencji jest osobnik o imieniu Thorin, odkryty we Francji i datowany na 50 000 lat temu. Jego DNA należy do jednej ze starszych, wymarłych linii. Naukowcy przyznają, że Thorin „nie pasuje do historii”, co oznacza, że jego obecność podważa narrację o ogólnych zmianach populacji. Sugeruje to, że niektóre izolowane skupiska wcześniejszych populacji neandertalczyków mogły przetrwać dłużej, niż wcześniej sądzono.
Długoterminowe trendy i luki w zabezpieczeniach
To najnowsze badanie opiera się na wcześniejszych ustaleniach, w tym na badaniu przeprowadzonym w 2021 r., które wykazało kolejną zmianę populacji około 100 000 lat temu, również powiązaną ze zmianą klimatu. Niewielki rozmiar grup neandertalczyków – szacowany na od trzech do 60 osobników – prawdopodobnie przyczynił się do ich bezbronności. Małe grupy są bardziej podatne na dryf genetyczny i wymieranie.
Ostatecznie upadek neandertalczyków pokazuje, jak połączenie presji środowiskowych i ograniczonej różnorodności genetycznej może skazać nawet gatunki długowieczne. Ich historia stanowi wyraźne przypomnienie o kruchości populacji stojących w obliczu szybkich zmian.
