Het is rood, wit en blauw. Veel ervan.
Hubble heeft zojuist een foto vrijgegeven die minder op astronomie lijkt en meer op vuurwerk dat in een pot zit. Deze opname, uitgebracht ter gelegenheid van het tweehonderdjarig bestaan van de VS, toont Messier 3, oftewel M3. Het is een van de grootste bolvormige sterrenhopen van de Melkweg en omvat meer dan een half miljoen sterren in een dichte zwaartekrachtomhelzing.
Ze zijn oud. Heel oud.
De stevige greep van de zwaartekracht
Bolvormige sterrenhopen zijn bolvormige knopen van sterren die uit dezelfde gaswolk zijn ontstaan. Zelfde tijd, zelfde plaats, zelfde lot. De zwaartekracht houdt ze aan elkaar gelijmd terwijl ze in een baan rond de buitenste randen van de Melkweg draaien. We hebben ongeveer 150 van deze oude lichtbollen gevonden.
M3 valt op. Het is enorm groot, maar de afstand tot het galactische centrum maakt het bijzonder.
Het herbergt ook een raar geheim: meer dan 240 RR Lyrae variabele sterren. Dat is het meeste van alle bekende sterrenhopen in de Melkweg.
De afstandstruc
Deze sterren pulseren. Hun helderheid neemt toe en af volgens een strikt schema.
Astronomen houden van voorspelbaarheid. Ze vergelijken de werkelijke helderheid van de ster met hoe zwak hij er vanaf de aarde uitziet. Denk aan autokoplampen ‘s nachts. Je weet hoe helder die stralen zijn, dus hoe zwakker ze lijken, hoe verder weg de auto moet zijn.
Eenvoudige natuurkunde. Nauwkeurige afstand.
Blauwe achterblijvers
Dan zijn er de rebellen.
M3 bevat ongeveer 70 ‘blauwe achterblijvers’. Deze zijn helder, blauw en zien er onmogelijk jong uit vergeleken met hun oude, rode buren. In feite is dit precies de cluster waar we ze voor het eerst zagen.
Hoe wordt een oude ster weer jong?
Astronomen vermoeden diefstal. Zwaartekrachtstrucjes hebben waarschijnlijk extra massa van een begeleidende ster naar de achterblijver getrokken. Het toegevoegde gewicht heeft het opnieuw verwarmd. Nu brandt het heter, schijnt blauwer en liegt over zijn leeftijd.
Een kosmische cheatcode.
Twee in één?
Het bewijs suggereert dat M3 niet slechts één ding is. Het kunnen er twee zijn.
Uit gegevens blijkt dat twee verschillende populaties van sterren samenleven. Wetenschappers denken dat M3 is ontstaan toen twee bolvormige sterrenhopen samensmolten. Waarschijnlijk broers en zussen.
Beiden waren waarschijnlijk afkomstig uit hetzelfde dwergstelsel. Een kleiner sterrenstelsel dat de Melkweg in zijn geheel heeft opgeslokt.
De geschiedenis reconstrueren
Hubble heeft nu vele malen naar M3, ook bekend als NGC 5242, gekeken. De nieuwste afbeelding sorteert het licht.
Blauwe pixels vangen kortere zichtbare golflengten op. Rood bedekt langere zichtbare golven plus enkele nabij-infraroodgolven. De verwerking verloopt volgens standaardprotocollen. Geen trucjes, alleen wiskunde die warmte naar kleur vertaalt. Blauw is heet. Rood is cool.
Dit maakt deel uit van een groter plan.
Het Treasury-programma van Hubble heeft tot doel de helft van de bekende clusters van de Melkweg in kaart te brengen. Elke cluster is een tijdcapsule. Bestudeer er genoeg van, en je kunt de tijdlijn van de evolutie van ons sterrenstelsel aan elkaar plakken.
Na meer dan 30 jaar in een baan om de aarde trekt Hubble nog steeds zijn gewicht. Samen met Webb en de aanstaande Nancy Grace Roman-telescoop blijft het de puzzel bouwen.
We kijken naar echo’s van oude botsingen. Ik vraag me alleen af of het universum ooit echt verder zal gaan. 🌌
