Een nieuw onderzoek onder ruim 1.300 actievoerders suggereert dat het agressieve juridische optreden van de Britse regering tegen klimaatactivisten wellicht het tegenovergestelde van het beoogde effect zou kunnen bereiken. In plaats van ontwrichtende demonstraties af te schrikken, lijkt het gebruik van arrestaties, boetes en gevangenisstraffen activisten ** te radicaliseren** en hen in de richting van meer geheime, potentieel schadelijkere actievormen te drijven.
De psychologie van de repressie
Het onderzoek, gepubliceerd in Nature Climate Change, benadrukt dat de impact van staatsrepressie niet uniform is; in plaats daarvan hangt het sterk af van de emotionele reactie van de demonstranten.
De studie identificeerde drie verschillende psychologische trajecten onder activisten:
- De ongevoeligen: Degenen die al arrestatie, boetes of surveillance hebben meegemaakt, meldden dat ze minder bang waren voor toekomstige ontwrichtende acties.
- The Galvanized: Activisten die repressie verwachten maar reageren met woede of minachting zullen eerder hun inzet voor toekomstige protesten intensiveren.
- The Deterred: Een kleinere groep wiens intentie om te protesteren verzwakt door een groter gevoel van angst.
“Als mensen minachting beginnen te voelen, hebben ze de neiging het gevoel te hebben dat ze zich niet meer aan de normen en regels hoeven te houden”, legt dr. Nicole Tausch van de Universiteit van St. Andrews uit.
Dit gevoel van minachting is een cruciaal keerpunt. Wanneer activisten het gevoel hebben dat het rechtssysteem onrechtvaardig is, verliezen ze vaak hun gevoel van verplichting om maatschappelijke regels te volgen, waarbij ze de staat eerder als een tegenstander dan als een bemiddelaar beschouwen.
Van wegversperringen naar sabotage?
Een van de meest zorgwekkende implicaties van het onderzoek is de mogelijke verschuiving in protesttactieken. Onderzoekers suggereren dat naarmate legale mogelijkheden voor ‘vreedzaam’ maar ontwrichtend protest (zoals het blokkeren van wegen) steeds meer gecriminaliseerd worden, activisten in de richting kunnen gaan van “heimelijke en destructieve acties**.
Sunniva Davies-Rommetveit, eveneens van de Universiteit van St. Andrews, merkte op dat repressie een van de belangrijkste oorzaken kan zijn van recente incidenten van “sabotage**”, zoals het doorknippen van internetkabels. Door legitieme – zij het ontwrichtende – manieren om ontevredenheid te uiten af te sluiten, kan de staat onbedoeld bewegingen in de richting van meer clandestiene en moeilijker te beheren vormen van directe actie duwen.
De Britse context: een groeiende kloof
Groot-Brittannië is een brandpunt van deze spanning geworden. Recente wetswijzigingen hebben het vermogen van demonstranten beperkt om ‘redelijke excuses’ of klimaatgerelateerde feiten als verdediging in de rechtbank te gebruiken, waarbij sommigen gevangenisstraffen tot vier jaar riskeren.
De omvang van de handhaving in Groot-Brittannië is opmerkelijk hoog:
– Arrestatiepercentage VK: 17% van alle klimaatprotesten tussen 2019 en 2024 resulteerde in arrestaties.
– Internationaal gemiddelde: 6,3%.
Dit hoge interventiepercentage gaat gepaard met een aanzienlijke kloof tussen de overheid en de publieke opinie. Hoewel uit een enquête van de Universiteit van Bristol bleek dat 68% van het Britse publiek de ontwrichtende tactieken van groepen als Just Stop Oil afkeurt, bestaat er veel minder consensus over bestraffing. Slechts 29% van het publiek is van mening dat gevangenisstraf de meest passende reactie is, waarbij velen voorstander zijn van boetes of helemaal geen straf.
Het standpunt van de regering
Het ministerie van Binnenlandse Zaken beweert dat zijn acties noodzakelijk zijn om de democratische rechten in evenwicht te brengen met de openbare orde. Een woordvoerder verklaarde dat, hoewel het recht om te protesteren fundamenteel is, demonstraties niet de grens mogen overschrijden in ‘ernstige ontwrichting’ of ‘intimidatie’, en dat de politie krachtige bevoegdheden nodig heeft om dergelijke wanorde te beheersen.
Conclusie
Het onderzoek suggereert een groeiende wrijving tussen klimaatactivisme en staatshandhaving. Als het doel van juridische interventie het verminderen van ontwrichting is, zou de huidige strategie van zware criminalisering contraproductief kunnen zijn door het bevorderen van een ‘gedeelde identiteit’ van verzet en het aanzetten van activisten tot extremere, geheime sabotagemethoden.
