Hum wint dit jaar de grote Climate Fiction-prijs. Niet slecht voor een verhaal over een moeder die haar kinderen probeert te redden van hun schermen in een stad die langzaam tot leven kookt.
Helen Phillips gaat naar huis met £10.000 en een trofee, ondersteund door Climate Spring. Het doel? Om verhalen onder de aandacht te brengen die daadwerkelijk met klimaatverandering te maken hebben, in plaats van te doen alsof dit niet gebeurt. Abi Daré won in 2025 voor And So I Roar, maar dit jaar versloeg Phillips Susanna Kwans door de rivier aangelegde San Francisco in Awake in the Floating City en Maria Reva’s verhaal over een bijna uitgestorven slak in Endling.
Rechters waren onder de indruk. Echt onder de indruk. Friederike Otto van het Imperial College London riep het boek uit over het enige dat klimaatactie verlamt: privilege.
“Het vernietigt je kansen en mensenrechten”, zei Otto.
Haar collega-jurylid Jessie Greengrass vond het leuk omdat het boek toegeeft hoe rommelig angst is. Er is hier geen juist antwoord. Elke keuze doet pijn.
Het zaad van de nachtmerrie
May, de hoofdpersoon, heeft twee kinderen. Ze zijn verslaafd aan hun apparaten. Ze heeft niet veel geld, laat staan een ontsnapping, dus geeft ze alles uit wat ze niet heeft om ze naar een stedelijke oase te krijgen.
Echte natuur. Echt stil.
De wereld is gevuld met gezoem. Superintelligente robots. Ze leven nu tussen de mensen.
Dus waar kwam dit idee vandaan? Vaatdoeken.
Phillips liep naar huis. Denk erover om nieuwe sponzen nodig te hebben. Gewoon een kleine, ijdele gedachte. Ze komt thuis. Op haar computer ziet ze een advertentie voor vaatdoeken.
Spookachtig? Ja.
Maar ze wilde niet alleen griezeligheid. Ze wilde de extreme versie. Wat gebeurt er als een algoritme niet alleen maar gokt? Wanneer het genoeg weet om jou schade te berokkenen?
“Schrijvers halen inspiratie uit angst. Mijn angst is mijn grootste bron. Ik ben er dankbaar voor, denk ik.”
Ze kanaliseerde die angst om in de gaten te worden gehouden naar Mays wereld. Klimaatverandering. Toezicht. AI. Het draait allemaal door elkaar.
Een machine in het boek vertelt May: “Je weet dat de wereld beschadigd is… Je wilt ze voorbereiden op de_toekomst_, maar je bent bang om je dat voor te stellen.”
Hoeveel van ons voelen dat? Wij wel. Maar mei loopt voorop. Ze heeft de curve al te ver zien buigen.
De lijn stelen
Er staat een brutale zin in Hum over reclame.
“Het doel van adverteren is om een gat te scheuren, zodat het vervolgens gevuld kan worden met plastic.”
Ernstig? Ja. WAAR? Ook ja.
Het is eigendom van Philips. Nou ja, soort van. Haar collega professor Ken Gould van het Brooklyn College zei het tijdens een interview. Ze vond het zo leuk dat ze het in de mond van een robot stopte. Lezers onthouden het. Het steekt omdat het juist is over hoe consumptie de planeet opeet.
Dit boek bevat 12 pagina’s met aantekeningen. Waarom? Omdat Phillips de toekomst moest onderzoeken om haar eigen angsten te verwerken. Ze las Elizabeth Kolbert. Ze keek naar sociologie en klimaatgegevens.
Het doet mensen denken aan Margaret Atwood. Het verhaal van de dienstmaagd. Atwood zei dat elke gruwel in dat boek al ergens in de echte wereld bestond.
Phillips gelooft hetzelfde over Hum. Het is geen fantasie. Het is extrapolatie. Een overdrijving van vandaag.
Wanneer is nu?
Ze zou het niet op een jaar vastpinnen. Dat zou beperkend zijn.
In plaats daarvan kijkt ze naar de leeftijd van de ouders. Ze herinneren zich een tijd zonder al deze technologie. De kinderen? Ze leven in een totaal andere realiteit dan hun grootouders. Een andere realiteit dan elkaar.
De samenleving staat op een scharnierpunt. Gebroken. Overgang.
May wil verbinding. Ze verloor haar baan aan AI. De lucht is slecht. Het milieu faalt. Ze probeert haar partner Jem te bereiken. Ze probeert haar kinderen te bereiken. Ze probeert zichzelf te bereiken.
Niets blijft hangen.
Het hele boek is dat ze wordt gedwarsboomd. En dan, stilletjes, zonder alles prijs te geven, langzaam terug in de richting van contact.
Kunnen verhalen iets oplossen?
Grace Chan schreef Elke versie van jou. Lezers zeggen dat ze door deze boeken naar buiten willen rennen en een boom willen aanraken. Philips wil dat ook.
Koester wat er overblijft. Ga er niet vanuit dat het er morgen zal zijn.
Heeft ze het geschreven om ons iets te leren? Om de weg te wijzen?
“Ik denk niet dat je mensen iets wilt leren. Je hebt gewoon een gezin in beweging gezet. Laat de reactie zien.”
Kunst is geen handleiding. Het is een vraag. Het zet mensen aan het denken. Dat is genoeg. Misschien is het meer dan genoeg.
Heeft ze altijd over het einde van de wereld geschreven? Soort van. Sinds haar boek And Yet They Were Happy uit 2011. Angst is sindsdien de brandstof.
Dus wat nu? Kan de wereld van May worden vermeden?
Philips zegt ja. Maar alleen als we even stoppen met kijken naar schermen en naar elkaar kijken.
Neem de mensheid waar. Verbinden. Dat is de eerste stap. Al het andere volgt daaruit.
