Wij telden altijd de grammen. We hielden het totale vet bij alsof dat het enige was dat er toe deed. Het bleek dat we helemaal naar de verkeerde maatstaf keken.
Nieuw onderzoek gepubliceerd in Cancer Discovery draait het script om van wat we dachten te weten over voedingsvetten en kanker. In het bijzonder pancreaskanker.
Het gaat niet alleen om hoeveel vet je eet. Het is wat voor soort.
Christian Felipe Ruiz, de hoofdauteur van de studie van Yale, zegt het botweg. Sommige vetten voeden tumoren. Anderen verhongeren hen. Dezelfde calorie-inname, totaal verschillende resultaten.
“Het is echt het soort vet… Afhankelijk van het soort vet dat je toevoegt, kan het heel anders gaan. We ontdekten dat sommige vetten kanker bevorderen… terwijl andere vetten heel goed zijn in het onderdrukken ervan.”
De schokker? Oliezuur. Het spul in je luxe extra vergine olijfolie.
Jarenlang werd ons verteld dat dit enkelvoudig onverzadigde vet een heilige graal voor het cardiovasculaire systeem is. Gouden standaard voor hartgezondheid. Uit de studie bleek dat oliezuur bij genetisch gevoelige muizen de groei van pancreastumoren daadwerkelijk versnelde.
Hoe is dit überhaupt mogelijk?
Waarom pancreaskanker anders is
Pancreasductaal adenarcinoom is wreed. Slechts ongeveer 13% overleeft vijf jaar na de diagnose. In de VS alleen al dit jaar meer dan 65.000 gevallen met meer dan 50.000 doden. Behandelingen voor gevorderde ziekten zijn schaars. Preventie is niet alleen leuk om te hebben. Het is een levenslijn.
Mandar Deepak Muzumdr, die het onderzoek aan Yale leidde, wilde weten waarom. Eerdere onderzoeken waren rommelig. Ze voerden muizen 60% reuzel. Eén soort vet. Extreme niveaus. Niet hoe mensen leven.
“Welke componenten precies kanker veroorzaken bleef een mysterie.”
Om dat op te lossen, testten ze twaalf verschillende vetrijke diëten op muizen. Dezelfde calorieën. Verschillende bronnen. Een weerspiegeling van wat echte mensen in de VS zouden kunnen eten.
Het goede vet versus het slechte vet
De resultaten waren grimmig.
Diëten met een hoog oliezuurgehalte maakten de zaken nog erger. Olijfolie. Saffloerolie. Pinda’s. Vet. Deze bevatten allemaal hoge niveaus van oliezuur en versnelden tumoren bij gevoelige muizen.
Diëten met een hoog PFU-gehalte? Die vertraagden de zaken. Vooral omega-3 vetzuren.
De visoliegroep had een vermindering van de ziektelast van 50% vergeleken met standaard vetdiëten. Vijftig procent.
Dus wat is het mechanisme?
Hoe vetten de celdood controleren
Het komt neer op ferroptose. Dit is een vorm van geprogrammeerde celdood die wordt aangestuurd door lipidenoxidatie. Kortom, wanneer uw celmembranen worden getroffen door oxidatieve schade, beslissen de vetzuren of de cel afsterft of terugvecht.
PUFA’s zoals visolie zijn chemisch kwetsbaar. Ze oxideren gemakkelijk. Dit veroorzaakt ferroptose in kankercellen. De tumoren sterven.
Enkelvoudig onverzadigde vetten, zoals oliezuur, zijn taai. Bestand tegen oxidatie. Ze beschermen de kankercellen tegen die oxidatieve aanval.
“Enkelvoudig onverzadigde vetten beschermen de kankercellen echt tegen lipidenoxidatie.”
Minder oxidatie betekent dat minder cellen ferroptose ondergaan. Meer cellen betekent meer kanker. Eenvoudige wiskunde, ingewikkelde biologie.
De verhouding is belangrijk. Verhoog MUFA naar PUFA. De ziektelast gaat omhoog. Draai die verhouding om. Ziekte gaat omlaag.
Mannen, vrouwen en de toekomst
Hier is een nuance die de meeste mensen missen. Geslacht deed er toe.
Oliezuur pompte tumoren vooral bij mannelijke muizen. Vrouwtjes? Weinig tot geen effect van de olijfolie. Maar de PUFA-onderdrukking werkte in gelijke mate op beide geslachten. Dit duidt op seksueel dimorfisme in het risico op metabolische kanker. We moeten mannen en vrouwen afzonderlijk bekijken, niet als één grote emmer met gegevens.
Is dit op u van toepassing?
De muizengegevens garanderen geen menselijke resultaten. Nog.
Maar denk eens aan risicogroepen. Chronische pancreatitis. Obesitas. Diabetes op latere leeftijd. Familiegeschiedenis.
Aan artsen wordt elke dag hetzelfde gevraagd: Wat moet ik eten? Op dit moment is het antwoord meestal ‘niets specifieks’.
Deze studie biedt een potentiële hefboom. Verander de vetbalans.
Toekomstig onderzoek zal uitwijzen of een veranderende voedingssamenstelling mensen met actieve tumoren helpt. Misschien kunnen onze bloedlipiden zelfs dienen als vroege waarschuwingssignalen. Een eenvoudig lipidenpaneel zou risico’s kunnen signaleren voordat de tumor zich ooit vormt.
Het is eigenlijk vreemd. We zijn al tientallen jaren bang voor al het vet. Ondertussen kan de oplossing in een pot visolie zitten, of zich verstoppen in het vermijden van de olijfolie op je salade.
Wat gaan we nog meer achteruit?
