Dode hommels. Dat is wat je nu misschien op trottoirs ziet.
Het is zomer. Het is heet. En de bijen vallen uit de lucht.
Je zou kunnen denken dat dit gewoon de harde natuur is, of een rare seizoensfout. Dat is het niet. De lichamen die zich opstapelen op de stoep zijn het resultaat van een perfecte storm. Een combinatie van recordweer en menselijke chemische keuzes duwt deze vitale bestuivers naar het breekpunt.
Waarom gebeurt dit specifiek dit jaar?
Juni 2026 vestigde een nieuw record als de warmste juni ooit voor Engeland. Het was de tweede warmste zomermaand in de geschiedenis van Groot-Brittannië. En we zijn nog niet klaar. De verwachting is dat de hitte aanhoudt.
Dit is niet zomaar een warme dag. Dit is een gebeurtenis op crisisniveau voor insecten die op temperatuur werken.
Thermische stress is dodelijk
Hommels zijn sociale wezens. Ze leven in koloniën. De arbeiders zijn de motor, ze vliegen rond, verzamelen voedsel en verdedigen de korf. Ze branden de kaars aan beide uiteinden.
Normaal gesproken leeft een werkbij slechts vier tot zes weken. Dat is een kort, hectisch leven.
Als ze oud en zwak worden, sterven ze niet in het nest. De jongere bijen slepen hun lijken naar buiten om het risico op ziekten te verkleinen. Het is hygiëne 101.
Maar nu vind je ze op de stoep omdat de hitte ze sneller doodt dan ze kunnen herstellen.
Extreme hitte veroorzaakt thermische stress. Bijen zijn ectothermen. Ze vertrouwen op hun omgeving om hun lichaamswarmte te reguleren. Wanneer de lucht te warm wordt, raken hun systemen overbelast.
Langdurige blootstelling aan dit soort hitte belemmert hun ontwikkeling. Het bedreigt de stabiliteit op lange termijn van hele koloniën. Het schaadt de voortplanting. Het maakt het vliegen moeilijk. Het maakt het vinden van voedsel bijna onmogelijk.
Sociale insecten proberen terug te vechten. Ze waaieren hun vleugels uit om de lucht te laten circuleren. Ze transporteren warmte rond hun lichaam. Maar er is een grens.
Wanneer het kwik stijgt, falen deze verdedigingen.
Bijen kunnen over langere afstanden foerageren. Ze zouden misschien harder kunnen pushen. Maar als de temperatuur te extreem is, storten ze gewoon in. Gezondheid gaat het raam uit.
Chemie en beton komen dichterbij
Het weer is één vijand. Een andere is wat mensen op het land spuiten.
Pesticiden. Herbiciden. Het spul van de moderne landbouw.
Deze chemicaliën zijn gebruikelijk. Ze verminderen insecten die gewassen eten. De ironie? Deze chemicaliën beschadigen de insecten die de gewassen helpen groeien.
Het gaat niet alleen om directe vergiftiging. Deze chemicaliën verwijderen de voedselbronnen die bijen nodig hebben om te overleven.
Neem paardenbloemen. We haten ze in onze gazons. Bijen zijn er dol op. Paardebloemen zijn een enorme bron van nectar. Maar herbiciden doden ze. Door ze uit uw tuin te trekken, wordt de voedselvoorziening verminderd.
Als je de bijen wilt helpen, stop dan met het trekken van de paardenbloemen.
De EU en Groot-Brittannië hebben de schadelijkste neonicotinoïden verboden. Goede stap. Maar er worden nog steeds pesticiden gebruikt.
Insecticiden zoals organofosfaten, synthetische pyrethoïden en fenylpyrazolen zijn nog steeds in gebruik. Ze veroorzaken verlamming. Ze veroorzaken de dood. Ze verstoren het navigatievermogen van de bijen.
Een bij die niet kan navigeren, kan de korf niet vinden. Hij kan de bloem niet vinden. Het verhongert of bevriest.
Dan is er sprake van habitatverlies.
Grond verandert. Woningbouw ontwikkelingen. Intensieve landbouw. Wegen. Concreet.
Waar vroeger de bijen woonden, ligt nu een parkeerplaats of een monocultuurveld. Zonder leefgebieden kelderen de populaties.
Het timingprobleem
Klimaatverandering voegt een derde laag van verwarring toe.
Fenologische mismatch. Dat is de term voor wanneer twee organismen die van elkaar afhankelijk zijn, op de verkeerde momenten verschijnen.
Planten bloeien als er geen bijen in de buurt zijn.
Bijen komen te vroeg uit hun winterslaap. Geen nectar om van te eten.
Of de bloemen bloeien te vroeg. De bijen zijn nog niet wakker.
Beide partijen verliezen. Voor de bloemen is het een ramp. Voor de bijen is het een ramp.
Voedselzekerheid staat op het spel
Insecten zijn de meest voorkomende dieren op aarde. Zij zijn ook het meest bedreigd.
We verliezen wilde bijensoorten in een alarmerend tempo. In 2014 werden 77 soorten in Europa met uitsterven bedreigd. Tegenwoordig is dat aantal meer dan verdubbeld. Minstens 172 soorten. Dat is 10% van alle beoordeelde soorten.
Wij hebben ze nodig.
De achteruitgang van de bijen bedreigt onze voedselzekerheid.
Het zijn ontleders. Ongediertebestrijders. Voedsel voor andere dieren.
Maar hun meest cruciale dienst is bestuiving.
Bijen ondersteunen naar schatting 75% van de mondiale gewassen. Bijna 90% van alle bloeiende planten is ervan afhankelijk.
Zonder hen worden we geconfronteerd met een mondiale voedselcrisis.
Andere dieren bestuiven. Wind bestuift. Maar bijen doen het zware werk. En ze zijn aan het verdwijnen.
Wat u daadwerkelijk kunt doen
Je voelt je hulpeloos als je de bijen uit de lucht ziet vallen. Je bent niet machteloos.
Er zijn concrete stappen.
Kijk eerst eens naar uw gazon. Plant inheemse bloeiende soorten. Laat sommige gebieden ongemaaid. Creëer veilige havens.
Ten tweede: wees voorzichtig met chemicaliën.
Steun lokaal, duurzaam geproduceerd voedsel. Koop bij boeren die natuurvriendelijke praktijken hanteren, je hoeft niet per se biologisch te kopen, maar denk na over hoe het voedsel wordt verbouwd.
Probeer als huiseigenaar eerst niet-chemische alternatieven. Als u moet behandelen, breng het dan spaarzaam en verantwoord aan.
Direct hulp nodig voor een worstelende bij?
Je kunt ze weer tot leven wekken.
Zorg voor suikerhoudend water. Meng twee delen suiker met één deel water. Zet het naast de bij. Het zal vaak drinken en weer op krachten komen.
Verplaats hem naar een schaduwrijke plek of een bloem als het veilig is om dat te doen.
Raak de bij niet aan als je allergisch bent. Riskeer geen steek.
Bied gewoon het suikerwater aan. Het is een kleine handeling. Maar in een zomer waarin de hitte meedogenloos is en de chemicaliën nog steeds worden gebruikt, is het een reddingslijn.
De bijen hebben het moeilijk. De klok tikt. De vraag is: laten we ze vallen?
