Mensen klampen zich vaak aan elkaar vast als het moeilijk wordt. Mensapen doen hetzelfde. Uit nieuw onderzoek blijkt dat fysieke genegenheid – knuffels, kusjes, zachte aanrakingen – een eeuwenoud mechanisme is om vertrouwen op te bouwen. Het is niet alleen maar zacht gedrag. Het is strategie.
Wetenschappers van de Universiteit van Durham observeerden chimpansees en bonobo’s in de Democratische Republiek Congo en Zambia. Het doel? Om te begrijpen waarom deze primaten fysiek contact gebruiken om elkaar gerust te stellen. Er werd specifiek gekeken naar de momenten die tot conflicten leiden. Meestal over eten.
De resultaten daagden een gemeenschappelijk stereotype uit. Mensen beschouwen chimpansees als puur agressief. Dat is verkeerd. Uit het onderzoek bleek dat chimpansees nauw en intiem contact hebben vóór stressvolle gebeurtenissen. Ze stopten vingers in elkaars mond. Ze knuffelen. Ze leunen naar binnen.
“Het is eerder een ‘wij’ dan een ‘ik’”, legt prof. Zanna Clay uit. Ze noemt het gedrag een ‘strijdkreet’. Denk aan een voetbalteam dat ineengedoken zit voor een kampioenswedstrijd. De stress is hoog. De inzet is reëel. Maar de groep blijft bij elkaar.
Om dit in actie te zien, hebben onderzoekers een specifiek scenario opgesteld. Ze bootsten de natuurlijke voeding in het wild na. Ze gebruikten pinda’s. Het is een eenvoudige traktatie. Maar in een gevangenomgeving kan voedsel spanning veroorzaken. De apen wisten dat de pinda’s eraan kwamen. Ze hebben zich erop voorbereid. En ze bereikten hun leeftijdsgenoten.
Hoe bewaren mensapen de vrede?
Je zou je kunnen afvragen: waarom doet dit er toe? Omdat het de manier verandert waarop we naar de sociale structuren van primaten kijken. We projecteren menselijke politiek vaak op dieren. Maar dit suggereert iets diepers. Iets ouder. De drang om aan te raken. Om verbinding te maken. Om het zenuwstelsel te kalmeren vóór een confrontatie.
Het onderzoek concentreerde zich op twee soorten mensapen. Chimpansees. Bonobo’s. Beiden zijn onze naaste familieleden. Beiden leven in complexe samenlevingen. De onderzoekers keken hoe ze met elkaar omgingen in twee verschillende heiligdommen. Deze opstelling maakte een naturalistische observatie mogelijk. Het vermeed de kunstmatige beperkingen van een laboratorium.
Het gedrag was consistent. Vóór een potentieel conflictrijke gebeurtenis. Voordat het eten arriveerde. De apen kwamen samen. Ze stelden elkaar gerust. Ze raakten elkaar aan. Ze omhelsden elkaar. Het was een collectieve inspanning om stress te beheersen. Niet een individuele.
De wetenschap achter de genegenheid van primaten
Wat deze bevinding verrassend maakt, is de aard van het contact. Het was niet zomaar een klopje
